محجر یا نرده‌ چوبی که در سه دهه پایانی سلطنت ناصرالدین‌شاه ابتدا در فضاهای شهری تهران و سپس در برخی دیگر از شهرهای ایران پدیدار شد، از عناصر کالبدی جدید این دوره به شمار می‌آید. این پژوهش با هدف شناسایی زمان، مکان، ویژگی‌های معماری و نقش این عناصر در تحول فضای شهری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و بر مطالعه تطبیقی منابع مکتوب و تصویری دست اول استوار است. با تطبیق زمانی و مکانی اسناد، ویژگی‌های نرده‌ها از نظر زمان ظهور، گستره جغرافیایی، فرم، مصالح، رنگ، کاربرد و ارتباط آن‌ها با باغ‌ها، بناها و فضاهای شهری تحلیل شده‌است.

یافته‌ها نشان می‌دهد که بیشتر نرده‌های دوره ناصری در املاک وابسته به دستگاه سلطنتی و دولتی ایجاد شدند. این نرده‌ها ابتدا در باغ‌های سلطنتی دو محله ارگ و دولت تهران با جایگزینی دیوارهای صلب باغ‌ها پدیدارشدند و امکان مشاهده فضای مشجر باغ‌ها را از معابر عمومی فراهم کردند. به‌کارگیری نرده شهری سپس به برخی از خیابان‌های تهران، عرصه عمارت‌های دولتی، به‌ویژه مهمانخانه‌ها و مریضخانه‌ها، و نیز به داخل میدان‌های توپخانه شهرهای تهران، شیراز و کرمانشاه گسترش یافت. همچنین بررسی نمونه‌ها در فاصله سال‌های ۱۲۸۰ تا ۱۳۲۰ ق. نشان می‌دهد که نرده‌های چوبی با الگوی مثلثی، فرم غالب نرده‌کشی بوده‌ است. نرده‌ شهری قاجاری به‌عنوان ابزاری برای گشودن منظر باغ‌ها و ایجاد رابطه بصری میان فضاهای سلطنتی و عرصه عمومی به‌کارگرفته‌شد و در شکل‌گیری تجربه‌ای جدید از منظر و فضای شهری در دوره ناصری نقش مؤثری داشت.