مطالعات معماری ایران

مطالعات معماری ایران

بهبود حد نهایی پایداری جانبی سازۀ یک دهانۀ متشکل از طاق‌آهنگ بر روی پایه در صفحۀ قوس

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شهید باهنر کرمان
چکیده
پیکره‌‌بندی عمودی، نحوۀ توزیع جرم در مقطع سازه‌های بنایی متشکل از طاق و دیوار بر مهم‌ترین حالت فروریختگی این سازه، یعنی دوران عمود بر صفحۀ دیوار، اثر کلیدی دارد. هدف نوشتار حاضر این است که با طراحی پیکره‌بندی مناسب برای یک گونه از سازه‌های روستایی یک دهانۀ مرسوم، متشکل از طاق‌آهنگ بر روی پایه، حد نهایی پایداری لرزه‌ای این سازه‌ها را برای این حالت کلیدی فروریختگی ارتقا بخشد. برای این کار، نخست، اثر سه تکنیک استادکاران سنتی برای پایدارسازی، یعنی ضخامت دادن به پای قوس، استفاده از پایۀ با یک برِ شیب‌دار و به کار بردن سکو یا پیرنشین بر افزایش پایداری لرزه‌ای بررسی می‌شود؛ سپس، با استفاده از این سه تکنیک و تکنیک‌ مشهور دیگر در پیشینه، یعنی تغییر زاویۀ قطاع قوس، تلاش می‌شود که حد پایداری جانبی گونۀ مورد بررسی که در وضع موجود، در منطقۀ بررسی‌شده، زیر 1/0 شتاب ثقل است، بدون تسلیح، به‌ترتیب به 35/0، 50/0 و 65/0 شتاب ثقل افزایش یابد. همچنین، مساحت مقطع‌های طراحی‌شده برای مقایسه و انتخاب گزینه‌های بهینه، هم‌زمان با شکل مقطع پیشنهادی برای مشاهدۀ ویژگی‌های بصری ارائه می‌شوند. تحلیل و طراحی براساس روش حد نهایی براساس فرض‌های هیمن است و ابزار مورد استفاده چندضلعی فونیکولار می‌باشد. نتایج نشان می‌دهند که حدود پایداری مورد نظر این نوشتار، با استفاده از تکنیک‌های بومی بررسی‌شده، قابل حصول هستند. در میان این تکنیک‌ها، استفاده از دیوار با برِ بیرونی شیب‌دار در اغلب نسبت‌ها، صرفاً برای بهینه‌سازی و در برخی دیگر، برای هر دو هدف، بهینه‌سازی و افزایش حد پایداری لرزه‌ای مفید است. پاسخ حد بالای سازه به سایر تکنیک‌ها حساسیت بالایی دارد و تعیین نسبت‌های هندسی مناسب راهکار مناسبی در ارتقای رفتار سازه است. حاصل پژوهش به‌صورت یک دست‌نامۀ طراحی ارائه می‌شود که می‌تواند برای طراحی اولیه مورد استفادۀ طراحان قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها

 آیین‌نامۀ طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله، استاندارد 2800. 1397. تهران: مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی.
 ایزدپناه، فرزین، و الهام السادات علمداری. 1403. بررسی حد نهایی پایداری طاق‌آهنگ بر روی پایه در برابر شتاب افقی ثابت زمین موازی صفحۀ قوس. فصلنامۀ علوم و مهندسی زلزله 11 (4)، 65ـ87.
 ایزدپناه، فرزین، و عیسی حجت. 1400. تأملی بر چالش‌ها و راهکارها در آموزش مکانیک سازه در معماری برای نوآموزان. مطالعات معماری ایران 10 (19)، 137ـ164.
 ساخت خانۀ 60 متری با وام روستایی. 1390.
 نقشۀ تیپ 60 متری، تیپ دو. 1400. تهران: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. معاونت امور بازسازی و مسکن روستایی. دفتر فنی و نظارت و ارزیابی.
 Allen Edward et al. 2010. Form and Forces. New Jersey: Willey and sons.
 Arya, Anand S. 1987. Protection of educational buildings against earthquakes: a manual for designers and builders. Educational Building Report 13 [20]. Thailand: UNESCO Principal Regional Office for Asia and the Pacific (Thailand).
 Block, Ph. 2003. Equilibrium systems: Studies in Masonry Structure, Master of Science thesis in Architecture Studies, Massachusetts Institute of Technology, June 2005.
 Block, Ph., M. J. DeJong, and J. Ochsendorf. 2006. As Hangs the Flexible Line: Equilibrium of Masonry Arches. Nexus network journal 8 (2): 13-24.
 Clemente, P. 1998. Introduction of stone arches. Int. J. of Earthquake Engineering and Structural Dynamics )27): 513-522.
 De Jong, M. J. 2009. Seismic assessment strategies for Masonry Structures. Ph.D. thesis. Massachusetts institute of technology.
 Heyman, J. 1966. The Stone Skeleton. Int. J. of Solids Structures (2): 249-279.
 Huerta, S. 2001. Mechanics of masonry vaults: The equilibrium approach. Historical Constructions, P.B. Lourenço, and P. Roca (Eds.): 47-70.
 Huerta, S. 2006. Galileo Was Wrong: The Geometrical Design of Masonry Arches. Nexus Network journal 8 (2): 25-51.
 Li, W., X. Chen, H. Wang, A. H. Chan, and Y. Cheng. 2021. Evaluating the seismic capacity of dry-joint asonry arch structures via the combined finite-discrete element method. Applied Sciences 11 (18): 8725.
 Martín-Sáiz, R., and B. Herrera. 2025. Estimating the Minimum Thickness of Earthquake-Resistant Vaults and Catenary Arches by Using a Hanging Chain. Nexus Netw J 27: 639-661 . https://doi.org/10.1007/s00004-025-00816-0.
 Michiels., Tim L. 2018. Form Finding oF Arches and Shell Structures Subjected to Seismic Loading, Ph.D Dissertation. Princeton: Princeton University. Civil and Environmental Engineering.
 Misseri, G., M. J. DeJong, and L. Rovero. 2018. Experimental and numerical investigation of the collapse of pointed masonry arches under quasi-static horizontal loading. Engineering Structures, no. 173: 180-190.
 Murty and Goswami and Vijayanarayanan and V. Mehta, Some Concepts in Earthquake Behavior of Buildings, (India: Gujarat State Disaster Management Authority, 2012): 9.
 Nienhuys, Sjoerd. 2010. Galvanized Wire Reinforcement (GWR) Technology: Earthquake Reinforcement for Non-Engineered Stone and Earth Constructions. Edited by: Doreen Nienhuys. International Conference on Sustainable Built Environment (ICSBE-2010), Skandy, 13-14 December 2010.
 Ochsendorf, J. 2005. Collapse of masonry structure. Ph.D. thesis. Cambridge University.
 Oppenheim, I. J. 1996. Earthquake Analysis of Masonry Structure. 11th conference on Earthquake Engineering.