استراتژی‌های حمل بار در عصر هخامنشی با تکیه بر شناسایی روش‌های حمل مصالح سنگی در تخت‌جمشید

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت ‌مدرس

2 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه تربیت ‌مدرس

3 دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت ‌مدرس

10.22052/jias.2023.252590.1181

چکیده

جابه‌جایی مصالح در محورهای افقی و عمودی،یکی از چالش‌های اساسی در ساخت همۀ ابنیه ازجمله بناهای تاریخی است. معماران و مهندسان تمدن‌های باستان،راهبرد‌های ساده ولی کاربردی برای حل این چالش‌ها توسعه دادند. در معدود پژوهش‌های محققان، حوزۀ فناوری تاریخی ساختمان موضوع حمل بار در دنیای باستان مورد توجه قرار گرفته، اما پاسخی قاطع برای ابزارها و روش‌های حمل مصالح در بخش‌های مختلف فرایند استخراج تا اجرا وجود ندارد. تمدن هخامنشی ازجمله تمدن‌های برجستۀ تاریخی بوده و مجموعه تخت‌جمشید به‌عنوان شاخص‌‌ترین پروژۀ این تمدن، دربرگیرندۀ دستاوردهای بدیع مهندسی و هنری است. با توجه به استفاده از قطعات سنگی بسیار بزرگ و سنگین در ساخت این مجموعه، و به‌ویژه مسیر‌های طولانی میان معادن برداشت سنگ و محلکاربرد آن‌ها، استفاده از راهکارهای هوشمندانه و ابزارهای کارآمد برای فائق آمدن بر مشکلات جابه‌جاییمصالح،اهمیتی ویژه داشت. در این مقاله،نویسندگان در جست‌وجوی شناسایی استراتژی‌های به‌کار گرفته‌شده توسط سازندگان هخامنشی برآمده‌اند؛بدین منظور با بررسی روش‌های حمل بار در تمدن‌های پیش از هخامنشی یا هم‌عصر با آنان، که مطابق با شواهد تاریخی تأثیر قابل توجهی بر شکل‌گیری فرهنگ معماری هخامنشی داشته‌اند، به فرضیه‌پردازی درخصوص روش‌های حمل مصالح در فرایند ساخت تخت‌جمشید پرداخته‌اند. شواهد باستانی، برداشت‌های میدانی، و داده‌های جغرافیایی در بستری از تاریخ فناوری معماری، پارامترهایی هستند که محققان حاضر برای شناسایی صحت فرضیات خود بر آن‌ها اتکاکرده‌اند.نتایج این تحقیق نشان از آن دارد کهبنا بر موقعیت شیب طبیعی زمین، ماشین‌هایساده متکی بر چرخ و سورتمه، برای حمل بار بر روی زمین مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در دامنه‌های با شیب بسیار تند استفاده از صفه‌بندی‌های محدود نیز دور از انتظار نیست. مواجهه با آب برای سازندگان چالش‌برانگیز نبوده است و شناورها یا پل‌های موقت برای انتقال بار کاربرد می‌یافتند.جرثقیل‌هایی متشکل از قرقرۀ مرکب و طناب محتمل‌ترین راه برای بالابردن مصالح سنگین در محور عمودی است.

کلیدواژه‌ها