ارزیابی برنامۀ درسی رشتۀ معماری از منظر کاربست دانش سازه بر مبنای نظریۀ یادگیری معنادار بلوم

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه میبد

2 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد

3 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

هدف اصلی از آموزش سازه، توانمندسازی دانشجویان برای کاربست آن در فرایند طراحی معماری و ارتقای کیفیت و کارایی طرح‌هاست. همواره این پرسش مطرح بوده است که آیا برنامۀ درسی موجود در مقطع کارشناسی معماری در دانشگاه‌های ایران، توان پاسخ‌گویی به نیاز دانشجویان برای دستیابی به این هدف متعالی را دارد یا خیر. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان پاسخ‌گویی برنامۀ درسی آموزش سازه به کاربست دانش سازه در طراحی معماری و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن انجام شده است. برای این منظور، سرفصل‌های درسی با مشارکت اساتید باسابقۀ معماری در دانشگاه‌های معتبر ایران مورد بررسی قرار گرفت. چارچوب نظری پژوهش مبتنی‌بر طبقه‌بندی اهداف آموزشی بلوم (BRT) و مفهوم یادگیری معنادار است که سطوح شناختی را از یادسپاری تا کاربست دانش در مسائل پیچیده همچون طراحی معماری تبیین می‌کند. نخست، تحلیل تطبیقی سرفصل‌های درسی آموزش سازه در برنامۀ کارشناسی معماری دانشگاه‌های منتخب ایران، دوم، گردآوری داده‌ها ازطریق پرسش‌نامۀ نیمه‌ساختارمند با مقیاس لیکرت از اساتید باسابقۀ معماری (با ضریب پایایی آلفای کرونباخ 725/0) و سوم، تحلیل کیفی مصاحبه‌ها و سؤالات باز با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. شاخص‌های ارزیابی شامل سه بعد دانش گزاره‌ای، مفهومی و رویه‌ای سازه، به‌همراه عوامل محیط آموزشی و انسجام آموزشی بوده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برنامۀ درسی موجود به‌طور غالب بر دانش گزاره‌ای سازه تمرکز دارد و در این بعد، پاسخ‌گویی آن در حد متوسط ارزیابی می‌شود. درمقابل، دانش مفهومی سازه و دانش رویه‌ای سازه که از دیدگاه اساتید تأثیر زیاد و بسیار زیاد بر طراحی معماری دارند، به میزان بسیار کمی در برنامۀ فعلی پوشش داده شده‌اند. تحلیل سرفصل‌ها نیز نشان داد که سهم آموزش مستقیم سازه کمتر از 5/6 درصد کل واحدهای درسی و به‌طور عمده نظری است و واحدهای عملی نقش حاشیه‌ای دارند. در پاسخ به سؤالات پژوهش، در وضعیت فعلی برنامۀ درسی آموزش سازه در مقطع کارشناسی معماری، تمرکز غالب بر دانش گزاره‌ای بوده و ضعف جدی در پرورش دانش مفهومی و رویه‌ای، مانع تحقق یادگیری معنادار سازه شده است. نقطۀ قوت این برنامۀ آموزشی تأمین حداقلی مبانی و کلیات دانش سازه و از نقاط ضعف اصلی آن، عدم تعادل توزیع سطوح شناختی، کم‌رنگ بودن آموزش‌های عملی و طراحی‌محور و فقدان پیوند مؤثر میان دروس سازه و کارگاه‌های طراحی معماری است.

کلیدواژه‌ها


رستمی نجف‌آبادی، مصطفی، و محمدباقر آقاحسینی دهاقانی. ۱۳۹۱. راهکارهای ارتقای نقش دروس فنی در توان حرفه‌ای فارغ‌التحصیلان کارشناسی معماری. نشریۀ مطالعات تطبیقی هنر ۳ (۶): ۹۹ـ۱۱۳.
رستمی نجف‌آبادی، مصطفی، و محمدباقر آقاحسینی دهاقانی. ۱۳۹۵. راهبردهای ارتقای کیفیت آموزش دروس کارگاه مصالح و ساخت و مصالح ساختمانی در رشتۀ معماری. نشریۀ مرمت و معماری ایران ۶ (۱۱): ۱۰۱ـ۱۱۸.
زینلی نصرآبادی، فوزیه، و نریمان فرح‌زا. ۱۳۹۹. انسجام دانش فنی و آموزه‌های طراحی در آموزش معماری: مقایسۀ تطبیقی سرفصل دروس کارشناسی معماری دانشگاه‌های برتر جهان و ایران. نشریۀ هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 25 (۲): 95ـ106. https://doi.org/10.22059/jfaup.2021.267314.672136
زینلی نصرآبادی، فوزیه، نریمان فرح‌زا، و محمدرضا حافظی. ۱۴۰۴. یادگیری معنادار سازه در طراحی معماری: فهم هندسی و کاربست دانش سازه در فرایند طراحی معماری. صفه 35 (1): ۶۱ـ۷۹. https://doi.org/10.48308/soffeh.2022.222413.1051
زینلی نصرآبادی، فوزیه. 1401. فهم هندسی سازه و یادگیری معنادار در طراحی معماری استدلال دیاگرامی مدلی برای ساخت دانش سازه در طراحی معماری. پایان‌نامۀ دکتری، دانشگاه یزد.
زینلی نصرآبادی، فوزیه، و نریمان فرح زا. 1401. مروری بر روش‌های آموزش سازه برای معماران، رهیافتی در جهت انسجام آموزه‌های سازه با فرایند طراحی معماری. نشریۀ اندیش‌نامۀ معماری 2 (3): 113ـ132.
سیف، علی‌اکبر. ۱۳۹۱. روان‌شناسی پرورشی نوین: روان‌شناسی یادگیری و آموزش (ویرایش هفتم). تهران: نشر دوران.
شورای ‌عالی برنامه‌ریزی، وزارت فرهنگ و آموزش عالی. ۱۳۷۷. مشخصات کلی، برنامه و سرفصل دروس دورۀ کارشناسی مهندسی معماری، مصوب ۲۴/۸/۱۳۷۷.
شورای ‌عالی برنامه‌ریزی، وزارت فرهنگ و آموزش عالی. ۱۳۹۲. مشخصات کلی، برنامه و سرفصل دروس دورۀ کارشناسی مهندسی معماری، بازنگری‌شده مورخ ۱۸/۱۲/۱۳۹۲ دانشگاه تهران.
شورای‌ عالی برنامه‌ریزی، وزارت فرهنگ و آموزش عالی. ۱۳۹۵. مشخصات کلی، برنامه و سرفصل دروس دورۀ کارشناسی مهندسی معماری، بازنگری‌شده مورخ ۶/۱۰/۱۳۹۵ دانشگاه فردوسی مشهد.
شورای ‌عالی برنامه‌ریزی، وزارت فرهنگ و آموزش عالی. ۱۳۹۴. مشخصات کلی، برنامه و سرفصل دروس دورۀ کارشناسی مهندسی معماری، بازنگری شده مورخ تیرماه ۱۳۸۴ دانشگاه شهید بهشتی.
شورای برنامه‌ریزی درسی دانشگاه یزد. ۱۳۹۸. مشخصات کلی، برنامه و سرفصل دروس دورۀ کارشناسی مهندسی معماری، بازنگری‌شده مورخ خردادماه ۱۳۹۸ دانشگاه یزد.
تقی‌زاده، کتایون. ۱۳۹۴. مشکلات و پیچیدگی‎‌های انتقال مفاهیم سازه‎‌ای در فرایند آموزش معماری. نشریۀ هنرهای زیبا 20 (4): 87ـ۹۸.‎
گلابچی، محمود، و سارا سلیمانی. ۱۳۸۶. بهبود کیفیت آموزش سازه به دانشجویان معماری با استفاده از تکنولوژی‌های آموزشی. اولین کنفرانس معماری و سازه. تهران: 147ـ185.
گلابچی، محمود، محسن وفامهر، و عباسعلی شاهرودی. ۱۳۸۲. بررسی و ارزیابی آموزش دروس فن ساختمان در رشتۀ‌ معماری. دومین همایش آموزش معماری. دانشگاه تهران: ۱۹۳ـ۲۱۸.
مشایخ فریدنی، سعید. ۱۳۷۷. پروژۀ تحقیقاتی هنر مهندسی. نشریۀ علمی و پژوهشی صفه 20 (3): 27ـ63.
Anderson, L. W., and David R. Krathwohl. 2001. A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. New York: Longman.
Attia, A. S. 2021. Bloom’s Taxonomy as a Tool to Optimize Course Learning Outcomes and Assessments in Architecture Programs. Journal of Applied Science and Engineering 24 (3): 315–322. https://doi.org/10.6180/jase.202106_24(3).0006
Avsec, S., and V. F. Savec. 2019. Creativity and Critical Thinking in Engineering Design: The Role of Interdisciplinary Augmentation. Global Journal of Engineering Education 21 (1): 30–36.
Black, R. G., and S. Duff. 1994. A Model for Teaching Structures: Finite Element Analysis in Architectural Education. Journal of Architectural Education 47 (1): 39–48.
Braun, V., and V. Clarke. 2006. Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology 3 (2): 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Council, National Research. 2000. How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School. Expanded Edition. Washington, DC: National Academies Press.
Cronbach, L. J. 1951. Coefficient alpha and the internal structure of tests. psychometrika 16 (3): 297-334.
Cross, Nigel. 2011. Design Thinking: Understanding How Designers Think and Work. Oxford and New York: Berg.
Dorst, Kees. 2011. The Core of “Design Thinking” and Its Application. Design Studies 32 (6): 521–532. https://doi.org/10.1016/j.destud.2011.07.006
Ibrahim, N. L. N., and N. Utaberta. 2012. Learning in Architecture Design Studio. Procedia – Social and Behavioral Sciences 60 (1): 30–35. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.345
Khilat, F., B. Mujahid, and F. Jamil. 2024. Assessing the Effectiveness of Bloom’s Taxonomy in Architectural Design Studios: A Study on Implementing Outcome-Based Education in Pakistan. Journal of Development and Social Sciences 5 (2): 327–334.
Kurrer, K.E. 2018. The History of the THEORY OF STRUCTURES Searching for Equilibrium: Weily.
Mayer, Richard E. 2004. The Promise of Educational Psychology: Learning in the Content Areas. Boston: Pearson.
Seidel, T., and R. J. Shavelson. 2007. Teaching Effectiveness Research in the Last Decade: The Role of Theory and Research Design in Disentangling Meta-Analysis Results. Review of Educational Research, no. 77: 454–499. https://doi.org/10.3102/0034654307310317
Valsson, S. 2022. Bloom’s Taxonomy in Studio Design Process in Architecture Education. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.4212297
Vrontissi, M. 2015. The Physical Model in Structural Studies within Architecture Education: Paradigms of an Analytic Rationale? In Proceedings of the IASS Annual Symposia.
Vrontissi, M. 2018. The Physical Model as Means of Projective Inquiry in Structural. PhD Dissertation, ETH Zurich University, Zurich.
Whitehead, R. 2019. Structures by Design: Thinking, Making, Breaking. London and New York: Routledge.
Woolfolk, Anita E. 2004. Educational Psychology. 6th Edition. Boston: Allyn & Bacon.
Yildirim, S. G., and S. W. Baur. 2016. Development of Learning Taxonomy for an Undergraduate Course in Architectural Engineering Program. In Proceedings of the American Society for Engineering Education Conference: 1–10.
Zheng, H. 2020. Form Finding and Evaluating through Machine Learning: The Prediction of Personal Design Preference in Polyhedral Structures. In Proceedings of the International Conference on Computational Design and Robotic Fabrication: 169–178. Cham: Springer