بررسی هندسی جلوه‌های گره‌چینی در نمونه‌های تاریخی ایران به روش الگوریتمی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

2 دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22052/jias.2026.258920.1541

چکیده

نقوش هندسی اسلامی از مهم‌ترین جلوه‌های تزئینی معماری اسلامی به شمار می‌روند و تاکنون پژوهش‌های متعددی به دسته‌بندی، تحلیل و بازترسیم آن‌ها پرداخته‌اند. با این حال، بخش عمده این مطالعات بر ساختار هندسی انتزاعی و منطق مولد نقوش متمرکز بوده و جنبه‌های اجرایی و نحوه ظهور بصری آن‌ها در آثار تاریخی کمتر به صورت مستقل مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با معرفی مفهوم «جلوه» در برابر «طرح»، به تحلیل شیوه‌های مختلف بروز و نمایش نقوش گره‌چینی در معماری اسلامی ایران می‌پردازد. هدف پژوهش، شناسایی، طبقه‌بندی و استخراج قواعد هندسی و الگوریتمی حاکم بر جلوه‌های اجرایی گره‌ها و همچنین ارزیابی میزان انطباق این قواعد با نمونه‌های تاریخی است.

این تحقیق با راهبرد استدلال منطقی و روش تحلیل هندسی انجام شده‌است. داده‌های پژوهش از منابع کتابخانه‌ای، بررسی آثار تاریخی و ترسیمات استادکاران سنتی گردآوری شد. سپس روندهای هندسی ایجاد جلوه‌های مختلف به صورت الگوریتمی در محیط گرس‌هاپر مدل‌سازی گردید و نتایج حاصل با نمونه‌های تاریخی مقایسه شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که جلوه‌های اجرایی گره‌چینی را می‌توان در قالب شش گروه یک‌درمیان کردن کاشی‌ها، ضخیم کردن خطوط، لبه‌دار کردن، تأکید بر تقاطع‌ها، درهم‌بافتگی خطوط و شاه‌گره طبقه‌بندی کرد. مدلسازی الگوریتمی قواعد، پیش نیازی جلوه ها و همچنین ملاحظاتی در طرح گره را نشان داد و همچنین معلوم شد که استادکاران سنتی در بسیاری از موارد قواعد هندسی را در جهت دستیابی به کیفیت‌های بصری و اهداف هنری تعدیل کرده‌اند. پژوهش حاضر ضمن ارائه چارچوبی جدید برای تحلیل نقوش گره‌چینی، امکان بهره‌گیری از قواعد استخراج‌شده در تولید الگوهای جدید را فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

مطالعات معماری ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 27 مرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار