بازتعریف محدودۀ قیصریه در بازار کاشان و شکل‌گیری یک مرکز جدید شهری در نیمۀ دوم دورۀ قاجاریه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز مستندنگاری، مطالعات و مرمت معماری

2 دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی

3 گروه تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدۀ امام خمینی و انقلاب اسلامی

چکیده

قیصریۀ کاشان بازاری مجلل بود که در دورۀ صفویه احداث شد و تا انتهای دورۀ قاجاریه به مرور فراموش شد. با این‌حال محدوده‌ای مهم در میان بازار کاشان به قیصریه معروف است. هدف پژوهش حاضر بررسی روند اهمیت یافتن محدودۀ بلافصل بازار قیصریه در نیمۀ دوم دورۀ قاجاریه و شناخت تعریف جدیدی است که محدودۀ قیصریه در شهر می‌یابد. به این منظور، با راهبردی تاریخی و بهره‌گیری از منابع دست‌اول با بررسی خصوصیات و کارکردهای فضاهای محدوده و فعالیت اشخاصِ مرتبط با آنها، جایگاه این فضاها در شهر مشخص شد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد بااینکه بازار قیصریۀ کاشان در دورۀ قاجاریه عظمتِ پیشین را نداشت موقعیت چهارسوی بازار قیصریه، در محل تلاقی دو شریان اصلی شهر کاشان، باعث شد محدودۀ بلافصل آن روزبه‌روز مهم‌تر شود. در نیمۀ دوم دورۀ قاجاریه مدرسۀ میان‌چال به یک مرکز مذهبی، آیینی و اجتماعی تبدیل شد که علمای معتبری از یک خانواده اداره‌اش می‌کردند. با احداث سه تیمچه، محدوده به یک مرکز مهم تجاری، به‌ویژه برای دادوستد پارچه، تبدیل شد. مدرسه و تیمچه‌ها به بازار میان‌چال و بازار بزازها باز می‌شدند؛ لذا این راسته‌ها عظیم‌تر و منظم‌تر از سایرین بودند. محل اتصال این دو راسته در جنوب بازارِ قیصریه آن‌قدر پررفت‌وآمد بود که سه کتیبه، با محتوای فرمان شاهی و احکام حکومتی، بر دیوار بازار میان‌چال نصب شد تا در دید عموم مردم باشد. کارکرد تیمچۀ امین‌الدوله به تجارت محدود نشد و این تیمچه در مراسم عزاداری مردم کاشان و نظم‌دادن به آن نقش داشت و یک مرکز آیینی نیز بود.

کلیدواژه‌ها