تاریخ شناسی معماری مسجد جامع آمل و نسبت آن با شهر در سده های نخست هجری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

چکیده

هنگامی که طبرستان به‌حاکمیت خلافت اسلامی الحاق شد، بیشتر از یک سده از تسلط تازیان بر ایران می‌گذشت و در این مدت دگرگونی‌های اجتماعی و فضایی به تدریج در شهرهای مهم ایران روی داده بود. طبرستان در پناه رشته کوه شمال ایران و زیر قدرت اسپهبدان قرار داشت. رویدادهای طبیعی و انسانی و درمجموع، دست تطاول روزگار شواهد قدیم را بویژه در پهنه جلگه و شهرها پریشان کرده و هم‌چنین پژوهش‌های هدفمند و دامنه‌دار کم‌تر صورت گرفته است. شهر آمل مرکز طبرستان و از شهرهای بااهمیت آن در روزگار باستان و سده‌های نخستین پس از اسلام به‌شمار می‌رفت. با ورود عمّال خلیفه به طبرستان در میانه سده دوم هجری و نشستن در شهر آمل، در نخستین اقدامات، بنای مسجد جامع را بنیان نهادند؛ از این‌رو این فرض را می‌توان طرح کرد که مسجد جامع آمل از نقاط کلیدی در فهم تحول شهر ساسانی به شهر دوره پساساسانی است. با طرح این پرسش‌ها که، مسجد جامع آمل در سده‌های نخست هجری از نظر معماری چگونه بود و چه نسبتی با شهر داشت؟ برای پاسخ به‌این پرسش، تحقیق به روش پژوهش «تاریخی ـ تفسیری» و با رویکرد میان‌رشته‌ای، پیش رفته است. نتایج نشان می‌دهد این مسجد به‌گمان از گونه شبستانی با صحنی در میان بود و چندی بعد با برپایی مقصوره تحول یافت. نطفه آغازین تحول شهر ساسانی به پس از اسلام، از مسجد جامع، که در بافت درون شارستان بنیاد شد، بسته شد و به دیگر بخش‌ها تسری یافت؛ ازجمله این‌که بازار با راسته‌هایی در پیرامون مسجد جامع شکل گرفت.

کلیدواژه‌ها

مطالعات معماری ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 31 تیر 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار