شهر دانشگاهی جندی‌شاپور اهواز؛ تجربه‌ای از بازتولید معماری ایرانی (از اواخر دهه ۱۳۴۰ تا انقلاب اسلامی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری معماری، دانشکده معماری هاکابی، دانشگاه تگزاس تک، ایالات متحده آمریکا

2 گروه معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

دانشگاه جندی‌شاپور اهواز، همسو با سیاست‌های ملی‌گرایی حکومت پهلوی، میراثدار جندی‌شاپور ساسانی معرفی شد. توسعه این داشگاه از بدو تاسیس در سال ۱۳۳۴ تا آغاز دهه ۱۳۵۰ چندان مطلوب نبود. با این حال در کمتر از یک دهه منتهی به انقلاب اسلامی، این دانشگاه به سرعت توسعه یافت و شهر دانشگاهی جندی‌شاپور اهواز پدید آمد. در شکل‌گیری این شهر دانشگاهی پیش‌شرط معماری به «سبک اصیل ایرانی» و «بر طبق اصول سنتی معماری ایرانی» مطرح شد و محمدرضا مقتدر، کامران دیبا و موژان خادم جهت طراحی ساختمان‌های آن فراخوانده شدند. درنتیجه، این شهر دانشگاهی به نمونه‌ای کم‌نظیر و ارزشمند در معماری معاصر ایران بدل شد که بستر فعالیت هم‌زمان تعدادی از مجرب‌ترین معماران ایرانی در تجربه بازتولید و معاصرسازی معماری به «سبک اصیل ایرانی» و «بر طبق اصول سنتی معماری ایرانی» است. پژوهش حاضر با روش تاریخی-تفسیری و با تکیه بر اسناد نویافته، نقش هر یک از معماران در طراحی ساختمان‌های این شهر دانشگاهی را تدقیق می‌کند و با به کارگیری «دستگاه واکاوی فرم» مشتمل بر شاخص‌های «ارتباط با بناهای مجاور»، «هم‌نشینی فضاها»، «هندسه»، «ساختار فرم» و «آرایه و نماد» آثار آنان را تشریح می‌نماید. رویکردهای معمارانه به کار گرفته شده در دسته‌های «کالبدی» به معنا به کارگیری ارجاعات مستقیم فرمی به معماری تاریخی، «کالبدی_مفهومی» به معنا بازتعریف مفاهیم معماری تاریخی همراه با اشارات قابل خوانشی از تعهد به آن، و «مفهومی» به معنا تولید کالبدی جدید صرفا با بهره‌گیری از مفاهیم معماری تاریخی قابل مشاهده است که می‌توان به ترتیب مقتدر، دیبا و خادم را شاخص‌ترین چهره هر دسته نامید.

کلیدواژه‌ها