The Emergence of Tall Tower Windcatchers in the Skyline of Qom City Based on Historical Illustrated Documents

Document Type : Original

Author

Assistant Professor, Faculty of Art and Architecture, Yazd University

Abstract

Windcatchers, as key climatic and symbolic elements, play a crucial role in shaping the identity of the skyline in desert cities. Despite Qom’s rich architectural heritage, the chronological and physical evolution of its tower-style windcatchers has remained overlooked compared to cities like Yazd and Kashan. Consequently, many of these elements have been destroyed during modern urban development. This study employs a historical-interpretive approach and a case study strategy to reconstruct the emergence and evolution of Qom’s tower windcatchers from the Safavid to the Pahlavi eras. To this end, 68 Iranian and foreign travelogues were reviewed. By meticulously verifying the dates of the authors' presence in Qom, visual documents—including engravings, paintings, and historical photographs—were analyzed using timeline and historical calendaring techniques. Analysis of the documents reveals that during the early Safavid period (the works of Olearius and Chardin), tall tower windcatchers were absent from Qom’s skyline. The first signs of vertical elements resembling windcatchers appeared in the late Safavid era (Bruyn, 1704). They reached their peak in diversity and frequency during the Qajar period (the works of Flandin, Laurens, and Naseri-era photographers). The findings indicate that tall windcatchers were primarily concentrated in the urban fabric surrounding the Holy Shrine. At the same time, the older eastern sectors (Meidan-e Kohneh) lacked these elements. This research demonstrates that tall tower windcatchers in Qom are a relatively late phenomenon compared to the city’s primary core, emerging in the late Safavid and stabilizing during the Qajar era. The innovation of this study lies in providing a visual chronology of Qom’s skyline transformations, illustrating the gradual decline of this element starting from the early Pahlavi era due to the introduction of modern cooling systems and new urban street layout.

Keywords

References

آقایی، مجتبی سربزه. 1393. در حریم حرم‏‫: قم در گذر زمان. قم: شهرداری قم.
 اقبال‌السلطنه، رضا. 1249. آلبوم شمارۀ 171. تهران. آلبوم‌خانۀ کاخ‌موزۀ گلستان. [سند تصویری].
 برقعی، سید علی‌اکبر. ۱۳۱۷. راهنمای قم. قم: دفتر آستانۀ قم.
 بیات، سوسن، نیلوفر زجاجی، و محمد امیدواریان. 1401. خانه‌های تاریخی قم. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
 پیرنیا، محمدکریم. 1350. بادگیر و خیشخان. هنر و معماری، شمارۀ 10 و 11: 68-74.
 توسلی، محمود. 1381. ساخت شهر و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران. تهران: پیام.
 جعفری، جعفر بن محمد بن حسن. 1384. تاریخ یزد. به کوشش ایرج افشار. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
 رضائی ندوشن، محمد، سید عبدالهادی دانشپور، و مصطفی بهزادفر. 1398. سیر تحول حرم حضرت معصومه(س) با تأکید بر سلسله‌مراتب ورود (تشرف) از دورۀ صفوی تا دورۀ قاجار. مطالعات معماری ایران، ش. 15: 81-104.
 زمرشیدی، حسین. 1373. معماری ایران: اجرای ساختمان‌های سنتی. تهران: زمرد.
شریعت‌زاده، علی‌اصغر. 1371. بادگیرهای یزد و اسلوب ساخت آن‌ها. در یزدنامه. به کوشش ایرج افشار، 345-358. تهران: فرهنگ ایران‌زمین.
 عبدالله قاجار. 1265. آلبوم شماره 208. تهران: آلبوم‌خانۀ کاخ‌موزۀ گلستان. [سند تصویری].
 عمادیان رضوی، سیده‌ زینب. 1398. گونه‌شناسی ساختار معماری بادگیرهای دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه یزد. طرح پژوهشی، یزد: مرکز پژوهشی بین‌المللی بادگیر.
 غلامی تابش، علی‌اکبر. 1403. ابنیۀ سنتی قم. قم: آوای بهار.
 قبادیان، وحید. 1374. بررسی اقلیمی ابنیۀ سنتی ایران. تهران: دانشگاه تهران.
 قم‌شناسی. بی‌تا. تارنمای قم‌شناسی. دسترسی در ۵ اردیبهشت ۱۴۰4. [پایگاه اینترنتی].  https://ghomshenasi.ir
 کلانترچاهوکی، ولی. 1382. تهویه و سرمایش خودبه‌خودی ساختمان‌ها با استفاده از بادگیر. نشریه تهویه مطبوع (1).
 محمودی زرندی، مهناز. 1393. بادگیر نماد معماری ایران. تهران: یزدا.
 مرکز اسناد آستانه. دهۀ 1350 شمسی. کتابخانه، موزه و مرکز اسناد آستان مقدس حضرت معصومه(س)». [سند تصویری].
 مصطفوی، محمدتقی. 1371. بادگیر پدیده‌ای سهل و ممتنع در معماری اصیل ایرانی. در یزدنامه. به کوشش ایرج افشار، 337-344. تهران: فرهنگ ایران‌زمین.
 معماریان، غلامحسین. 1386. آشنایی با معماری مسکونی ایران: گونه‌شناسی درون‌گرا. تهران: سروش دانش.
 مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران. دهۀ 1320ش. «بانک تصاویر و اسناد». [پایگاه اینترنتی].  http://www.iichs.ir

 Bahadori, M. N. 1985. An Improved design of wind towers for natural ventilation and passive cooling. Solar Energy 35 (2): 119-129.

 Bazin, M. 1973. Qom, ville de pèlerinage et centre régional. Revue Géographique de l'Est 13 (1): 77-136. Retrieved May 29, 2020, from https://www.persee.fr/doc/rgest_0035-3213_1973_num_13_1_1245.
 British Museum. 18th Dynasty. Book of the Dead of Nakht; frame 21; offering-vignette. [Visual Document]. Retrieved from https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10471-21.
 Bruyn, C. D. 1718. Voyages De Corneille Le Brun Par La Moscovie, En Perse, Et Aux Indes Orientales. Amsterdam: Freres Wetstein.
 Chardin, J. 1686. Journal du voiage du Chevalier Chardin en Perse et aux Indes orientales. Amsterdam: Jean Wolters & Ysbrand Haring.
 Dieulafoy, M. 1884a. Album Dieulafoy. Perse 1. Institut national d’histoire de l’art. Retrieved December 12, 2024, from https://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/item/62746-album-dieulafoy-perse-1.
 Dieulafoy, M. 1884b. L'Art antique de la Perse. Partie 2: Monuments de Persépolis. Paris: Librairie centrale d'architecture. Retrieved May 2, 2017, from http://bibliotheque-numerique.inha.fr/viewer/7102.
 Flandin, J. B. E. N. 1851. Voyage en Perse de MM. Eugène Flandin, peintre, et Pascal Coste, architectه. Paris: Gide et J. Baudry.
 Gadmer, F. 1927. Perse, Koum, Vue d'ensemble de la mosquée de Fathma. Opendata Hauts-de-Seine: Les collections du musée départemental Albert-Kahn. Retrieved February 14, 2019, from http://collections.albert-kahn.hauts-de-seine.fr/.
 Givoni, B. 1994. Passive and Low Energy Cooling of Buildings. New York: Reinhold Press.
 Laurens, J. 1848. Medresseh de feth Ali Shah à Koum. [Drawing]. Retrieved May 1, 2017, from http://www.ensba.fr/.
 Mahyari, A. 1996. Wind Towers: Architecture, Climate and Sustainability. (Doctoral dissertation). Sydney: Sydney University.
 Masuda, S. 1984. Tappeh Sangh-e Caxmaq. Archiv für Orientforschung, no. 31: 209-212. Retrieved from [lien suspect supprimé].
 Michaud, R. & Michaud, S. 1971. Mausoleum der Fatima al-Masuma. [Historical Photograph]. AKG Images. Retrieved June 25, 2020, from https://www.akg-images.co.uk.
 Ministère des arts et de la culture d'Iran. (1950-1966). Panorama caractéristique de la ville sainte de Qom. [Visual Archive]. Paris: Musée du quai Branly. Retrieved June 4, 2020, from http://collections.quaibranly.fr.
 O'Kane, B. 1976. The al-Ghiyasiyya at Khargird, Iran". Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, no. 14: 79-92.
 Olearius, A. 1647. Offt begehrte Beschreibung der Newen Orientalischen Reyse. Schleswig: Holwein. Retrieved July 9, 2017, from https://archive.org/details/OleariusOfftBegehrte1647.
 Roaf, S. 1988. The Windcatcher of Yazd. (Doctoral dissertation). Department of Architecture, Oxford Polytechnic. https://doi.org/10.24384/0m49-rr97.
 Roaf, S. 2008. The Traditional Technology Trap (2): More lessons from the Windcatchers of Yazd. Conference on Passive and Low Energy Architecture (PLEA). Dublin.
 Rosenthal, F. 1977. Poetry and Architecture: the badhanj. Journal of Arabic Literature, no. 8: 1-19.
 Thomson, J. 1891. A Collection of Photographs taken in Persia, Turkey and in the Caucasus. Vol. 2. Retrieved January 26, 2017, from http://bibliotheque-numerique.inha.fr/viewer/15528.
 Vinchon, J. 1907. Koum - Chapelles dans le cimetière. [Historical Photograph]. Paris: Musée du quai Branly. Retrieved May 2, 2019, from http://collections.quaibranly.fr.
Journal of Iranian Architecture Studies
Volume 14, Issue 28
March 2026
Pages 65-82

Files

Share

How to cite

Statistics