دانشگاه کاشان مطالعات معماری ایران 2252-0635 مقالات آماده انتشار 2026 07 11 The Role of Spatial Configuration in Shaping Sociability in Community Shopping Centers in Isfahan نقش پیکره‌بندی فضا در ایجاد اجتماع‌پذیری مراکز تجاری شهر اصفهان با مقیاس اجتماعی 115608 10.22052/jias.2026.258153.1469 FA مریم گروهی گروه معماری، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد،‌‌ ایران. نرگس دهقان گروه معماری، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. 0000-0003-4496-2917 منصوره کیان‌ارثی گروه معماری، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد،‌‌ ایران. سمیه رفیعی گروه معماری، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد،‌‌ ایران. Journal Article 2026 01 06 Contemporary shopping centers, beyond their economic function, can act as semi-public environments that support presence, staying activities, and social interactions. Although sociability has been widely addressed in previous studies, a considerable part of the literature has either focused on perceptual and behavioral qualities of commercial environments or examined spatial configuration independently through Space Syntax indicators. Accordingly, the relationship between spatial configurational capacities and the physical–functional components of sociability in contemporary shopping centers, particularly in the context of Isfahan, has remained insufficiently explained through a comparative approach.This study aims to assess the sociability of contemporary shopping centers in Isfahan by simultaneously comparing field-observation data and visual spatial-configuration analysis. The research is applied in purpose and adopts a mixed-method approach based on a comparative case-study strategy. Four contemporary shopping centers at the social scale, positioned between neighborhood-scale and regional-scale centers, were selected according to their different spatial-organization patterns. In the first analytical path, the physical and functional components of sociability were extracted from the theoretical literature and evaluated using a field-observation checklist based on a five-point Likert scale. In the second path, visual spatial configuration was analyzed using the Space Syntax method and Depthmap software. The analysis included visual connectivity, visual integration, visual depth, visual entropy, and visibility-related characteristics.The findings indicate that sociability in shopping centers results from the simultaneity of spatial legibility, permeability, visual continuity, opportunities for staying, diversity of activities, and the quality of pause and gathering spaces. The theoretical contribution of the study lies in clarifying that Space Syntax indicators do not directly measure sociability; rather, they reveal the spatial and visual capacities that may support it. When combined with systematic field observation, these indicators provide a more precise framework for analyzing sociable shopping centers. با وجود گسترش مطالعات مربوط به اجتماع‌پذیری، بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌های پیشین یا بر کیفیت‌های ادراکی و رفتاری فضاهای تجاری تمرکز داشته‌اند، یا پیکره‌بندی فضایی را به‌صورت مستقل با شاخص‌های نحو فضا بررسی کرده‌اند. ازاین‌رو، نسبت میان ظرفیت‌های پیکره‌بندی فضایی و مؤلفه‌های کالبدی–عملکردی اجتماع‌پذیری در مراکز تجاری معاصر، به‌ویژه در بستر شهر اصفهان، کمتر به‌صورت تطبیقی تبیین شده است. هدف پژوهش، سنجش اجتماع‌پذیری مراکز تجاری معاصر شهر اصفهان از طریق مقایسه هم‌زمان داده‌های مشاهده میدانی و تحلیل پیکره‌بندی بصری فضا است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته با راهبرد مطالعه موردی تطبیقی است. چهار مراکز تجاری معاصر در جوار محور تاریخی چهارباغ اصفهان در مقیاس اجتماعی، به‌عنوان مراکزی میان‌مقیاس میان سطح محله‌ای و منطقه‌ای، با الگوهای متفاوت سازمان فضایی انتخاب شدند. در مسیر نخست، مؤلفه‌های کالبدی و عملکردی اجتماع‌پذیری از مطالعات نظری استخراج و با چک‌لیست مشاهده میدانی و مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت ارزیابی شدند. در مسیر دوم، پیکره‌بندی بصری فضا به کمک روش نحو فضا و با استفاده از نرم‌افزار دپس‌مپ سنجیده شد و شاخص‌هایی مانند اتصال بصری، هم‌پیوندی بصری، میدان دید، قابلیت کنترل بصری، آنتروپی بصری و عمق بصری تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد اجتماع‌پذیری مراکز تجاری حاصل هم‌زمانی میان خوانایی فضایی، نفوذپذیری، پیوستگی بصری، امکان توقف، تنوع فعالیت و کیفیت نقاط مکث است. سهم نظری پژوهش در تبیین این نکته است که شاخص‌های نحو فضا به‌تنهایی اجتماع‌پذیری را اندازه‌گیری نمی‌کنند، بلکه ظرفیت کالبدی و بصری آن را آشکار می‌سازند و در ترکیب با مشاهده میدانی، چارچوب دقیق‌تری برای تحلیل مراکز تجاری اجتماع‌پذیر فراهم می‌کنند.