دانشگاه کاشان مطالعات معماری ایران 2252-0635 مقالات آماده انتشار 2026 07 03 Conceptual Dimensions and Characteristics of Abductive Reasoning in Design Practice ابعاد و ویژگی‌های مفهومی استدلال حدسی در عمل طراحی 115591 10.22052/jias.2026.258353.1486 FA علی قریشوندی آبراکی دانشجوی دکتری گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0009-0003-5072-4613 علی علائی دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0000-0003-1125-9117 کیوان جورابچی استادیار مرکز مستندنگاری و مطالعات معماری ایران ، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0009-0008-2738-3538 سعید نوروزیان ملکی دانشیار گروه معماری منظر و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0000-0003-4963-7814 Journal Article 2026 02 09 Abductive reasoning is widely recognized as a fundamental core of design thinking; understanding it is therefore essential to the design domain, particularly in relation to how it operates within architectural design practice. Such understanding requires a comprehensive examination of abductive reasoning in terms of its conceptual dimensions and characteristics, as well as its relationship to the processes of design activity. This study aims to identify and organize the key attributes of abductive reasoning and to elucidate its role in architectural design practice. The research adopts a qualitative approach based on thematic analysis and employs a systematic review following a seven stage protocol. The research corpus initially consisted of 46 sources retrieved up to August 2025 from three databases—Web of Science, Scopus, and ScienceDirect. After quality appraisal and the removal of duplicates, 14 journal articles and one book chapter were selected for analysis. The data were examined through coding and interpretive thematic analysis. The findings resulted in a cyclical conceptual model comprising five interrelated conceptual clusters: the nature of abductive reasoning; activation contexts and triggers; cognitive mechanisms; operational strategies; and individual characteristics and outcomes. The results indicate that abductive reasoning is activated when designers encounter ambiguity. Through processes such as framing and visualization, it progresses toward conjectural testing and reflective evaluation, ultimately leading to sensemaking, holistic understanding, innovation, and originality in design practice. استدلال حدسی به‌عنوان هسته بنیادین تفکر طراحانه است. شناخت آن در ارتباط با نحوه بهره‌گیری معماران در عمل طراحی اهمیت ویژه‌ای دارد. برای این شناخت، بررسی همه‌جانبه آن از حیث ابعاد و ویژگی‌ها و نیز نسبت آن با عمل طراحی ضروری است. هدف این پژوهش، شناسایی و سازمان‌دهی شاخصه‌های استدلال حدسی و تبیین نقش آن در عمل طراحی است. رویکرد پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون است و روش آن مرور نظام‌مند بر اساس راهبرد هفت‌مرحله‌ای است. جامعه‌پژوهش متشکل از ۴۶ منبع است که تا مردادماه ۱۴۰۴ از سه پایگاه وب.آو.ساینس، اسکوپوس و ساینس دایرکت گردآوری شد و پس از ارزیابی کیفی و حذف موارد تکراری، ۱۴ مقاله و یک بخش از کتاب برای تحلیل انتخاب شد. داده‌ها از طریق فرایند کدگذاری و تحلیل تفسیری مضامین بررسی شدند. یافته‌های پژوهش به ارائه یک مدل مفهومی چرخه‌ای انجامید که شامل پنج خوشه مفهومی است: ماهیت استدلال حدسی، بسترهای فعال‌سازی آن، سازوکارهای شناختی، راهبردهای عملیاتی و ویژگی‌های فردی و برون‌دادها. نتایج نشان می‌دهد استدلال حدسی در مواجهه با ابهام فعال می‌شود، از طریق قاب‌بندی و مصورسازی پیش می‌رود و در گام آزمون حدس به فرایند ارزیابی و بازاندیشی وارد شده و در نهایت به معنابخشی، کل‌نگری، نوآوری و اصالت می‌انجامد.