دانشگاه کاشان مطالعات معماری ایران 2252-0635 6 11 2022 01 26 Physical Factors Affecting the Perception of Density in Residential Environments, A Case Study of Residential Quarters in Mashhad عوامل کالبدی مؤثر بر ادراک تراکم در محیط‌های مسکونی، نمونۀ موردی: محلات مسکونی شهر مشهد 43 61 111780 FA شهرام پوردیهیمی دانشکده معماری و شهرسازی رامین مدنی دانشکده معماری و شهرسازی فاطمه موسوی‌نیا Journal Article 2022 01 26 In recent years, the majority of developed countries have invested in high-density developments as a solution to social sustainability, whereas in developing countries, dense urban areas are created largely with an economic justification and with the goal of accommodating a larger population in one place. Density is an objective/quantitative indicator of the compactness of dwelling units and of population size. However, in practice, it influences different residential life conditions such as social conditions, safety in communal spaces, and perception of the environment. Therefore, not only quantitative aspects but also subjective implications of density should be taken into account. The perceptions of density in residents can be different from its nominal value and are rather based on their subjective judgment of place. Such perceptions and judgments depend on various cues and elements, physical factors being among the most important. Knowing about these cues and their prioritization in planning can reduce the negative impacts of high-density residential environments. The aim of this study is to determine which physical environmental factors affect the perceived density. After a library research and interviews with housing experts, a perceived density questionnaire survey was conducted for 110 residents in three similar urban neighborhoods with the same residential and population densities and the same resident socioeconomic status in Mashhad, Iran. Exploratory factor analysis displayed eight major factors, i.e., height of buildings, distance between buildings, view from dwelling units, and visual exposure, which are the most important factors influencing the perception of density. This means that the perceived density depends on spatial configuration, housing types, and the arrangement of residential elements and communal open spaces. در سال‌های اخیر، در اغلب کشورهای توسعه‌یافته، توسعۀ متراکم به‌عنوان راهبردی برای دستیابی به پایداری اجتماعی موردتوجه دست‌اندرکاران قرار گرفته‌ است. این در حالی‌ است که در کشورهای درحال‌توسعه، مناطق متراکم شهری عمدتاً حاصل نگرش اقتصادی به محیط‌های مسکونی بوده و با هدف اسکان جمعیت بیشتری در یک مکان به‌وجود آمده‌اند. هرچند تراکم به‌عنوان معیاری کمّی بر میزان فشردگی واحدهای مسکونی و جمعیت ساکن در آن‌ها دلالت می‌کند، در عمل، شرایط زندگی ساکنان، ازجمله شرایط زندگی اجتماعی، امنیت در فضاهای مشترک و همچنین شیوۀ ادراک محیط را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ازاین‌رو علاوه‌بر کمیّت، توجه به تأثیرات ذهنی و وجوه دیگر تراکم، از اهمیت بسیاری برخوردار است. ساکنان میزان تراکم موجود در محیط را نه بر مبنای تراکم‌های عددی آن محیط، بلکه براساس قضاوت ذهنی ادراک می‌کنند. این ادراک و قضاوت ذهنی، به نشانه‌ها و عواملی وابسته است که عوامل کالبدی از مهم‌ترین آن‌ها به‌حساب می‌آیند. با شناخت این نشانه‌ها و اولویت‌بندی و طراحی در جهت کاهش آثار منفی آن‌ها، می‌توان از تأثیرات منفی تراکم‌های مسکونی بالا کاست. این تحقیق با هدف توسعۀ دانش طراحی در‌خصوص شیوۀ انتظام واحدهای مسکونی، بعد کمّی‌ـ‌کیفی تراکم را موردتوجه قرار داده و ازطریق مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با صاحب‌نظران، تنظیم پرسش‌نامه و پیمایش در سه محدودۀ مشابه به‌لحاظ پایگاه اجتماعی‌اقتصادی ساکنان، تراکم‌ مسکونی و تراکم جمعیتی در شهر مشهد، به مطالعۀ مهم‌ترین عوامل کالبدی مؤثر بر ادراک تراکم می‌پردازد. از تحلیل داده‌های حاصل از 110 پرسشنامۀ تکمیل‌شده، با استفاده از تحلیل عامل اکتشافی، هشت عامل استخراج گردید که فاصله و ارتفاع ساختمان‌ها، دید از درون واحدهای مسکونی و اشراف، از مهم‌ترین آن‌ها به‌‌حساب می‌آیند. نتایج نشان می‌دهد ادراک تراکم در محیط‌های مسکونی وابسته به پیکره‌بندی توده و فضا، انتخاب گونۀ مسکن و شیوۀ انتظام اجزا و فضاهای باز مشترک در مجموعه‌هاست. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111780_396d5dd88ca3986385a22a0a605f0fa8.pdf