دانشگاه کاشان مطالعات معماری ایران 2252-0635 5 9 2022 01 26 Spatial Configuration and the Islamic Philosophy in Isfahan Madrassah-Mosques (Case studies: Aqanur, Sheykh-Lotf Allah and Imam Mosques) بررسی ارتباط میان پیکربندی فضایی و حکمت در معماری اسلامی مساجد مکتب اصفهان (نمونه‌های موردی: مسجد آقانور، مسجد امام اصفهان و مسجد شیخ‌لطف‌الله) 141 157 111763 FA محمدرضا بمانیان دانشکده هنر و معماری 0000-0001-8284-7130 متین جلوانی پردیس بین‌المللی ارس سمیرا ارجمندی دانشکده هنر و معماری Journal Article 2022 01 26 Mosques in the history of Islamic civilization are prominent and integral components of Islamic architecture and focal points in Muslim cities. The same is true about Iran that renders them as significant urban landmarks and important spatial linkage elements of the city. In order to find out the significance of Islamic philosophy in Architecture and urban planning, it suffices to look at the constructional elements of Mosque and its spatial configuration and formal composition. In this study, the formal composition and shape grammar of mosque spaces in Isfahan are scrutinized. The main hypothesis of this study is the meaningful correlation of spatial logic and Islamic philosophy in these mosques. The research benefits from combined research strategy from field studies to computer simulation and space syntax for comparative analysis. The findings confirm the fact that spatial permeability, configuration and placement and the spatial depth of mosques have a direct relationship with the concepts Islamic thought and philosophy. The space syntax analysis were juxtaposed with the spatial quality data and ultimately compared with the Islamic philosophy doctrines in order to provide multi-level meanings of spatial configuration in the selected case studies. Spatial hierarchy and the change and continuity in spatial qualities found to have a strong association with the transcendental Islamic thought and philosophy. مساجد در طول تاریخ از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری اسلامی بوده‌اند؛ آن‌ها نشانه‌هایی شهری هستند که به‌عنوان مِفصل، نقشی اساسی در ارتباطات میان عناصر شهری بازی می‌کنند. نگاه به اجزای تشکیل‌دهنده و فضاسازی مساجد و بررسی عوامل شکل‌گیری ساختاری، جایگاه هر فضا و نقشی که در ارتباط با دیگر فضاها دارد، رهیافتی برای دستیابی به تأثیر حکمت معماری اسلامی در شکل‌دهی شاکلۀ بنای مساجد فراهم خواهد آورد. از این جهت در نوشتار پیش رو، به ترکیب فرمی و شکلی فضاهای مساجد در مکتب اصفهان و نیز چگونگی پیکربندی فضایی در عرصه‌بندی ساختار مساجد پرداخته می‌شود. در این پژوهش، فرض بر این بوده که پیکربندی فضاییِ بنای یک مسجد با توجه به مختصات قرارگیری هر فضا در ارتباط با دیگر فضاها، با عوامل شکل‌گیری ساختاری، جایگاه و نقش هر عنصر، برآمده از حکمت اسلامی دارای ارتباطی معنادار است. این تحقیق از نمونۀ پژوهش با شیوۀ تحقیق ترکیبی شامل روش‌های توصیفی، تحلیلی و سرانجام نتیجه‌گیری منطقی است. بدین ترتیب موضوع پژوهش با استفاده از مشاهده و برداشت میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای، شبیه‌سازی به‌وسیلۀ نرم‌افزار تخصصی چیدمان فضا و مقایسۀ تطبیقی، مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد میزان نفوذپذیری، پیکربندی فضایی و همچنین قرارگیری هر فضا در عمق بنای مساجد، ارتباط مستقیمی با مؤلفه‌های شناخته‌‌شدۀ حکمت در معماری اسلامی ازجمله نحوۀ انتظام فضاها دارد؛ با توجه به نقد زمینۀ اثبات‌گراییِ شبیه‌سازی چیدمان فضا سعی بر آن بوده تا با بهره‌گیری از مؤلفه‌های ساختاری حکمت در معماری اسلامی، در این زمینه رفع و رجوع لازم صورت گرفته باشد. در تحلیل نقشه‌های در دست، فضا، امور کیفی، مؤلفه‌ها و پیکربندی فضایی با مدل‌سازی رایانه‌ای همراه شده تا تحلیل‌های کیفی از مدل‌سازی‌های کمی صورت گرفته باشد. نتایج به‌دست‌آمده نشان از تأثیر مستقیم و نقش تعیین‌کنندۀ حکمت اسلامی در جایگاه تک‌تک فضاهای مساجد مکتب اصفهان و تعیین ارتباط هر فضا با فضاهای دیگر و همچنین با کلیت بنای مساجد دارد. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111763_edf5f1dc336db76550830353ad2e9ad1.pdf