دانشگاه کاشان مطالعات معماری ایران 2252-0635 5 9 2022 01 26 Historical Urban Morphology of ‘Hosseinieh’ Monuments الگوهای کالبدی حسینیه‌ها: ریشه‌ها و تحولات 25 45 111757 FA مسعود ناری قمی استادیار Journal Article 2022 01 26 As a unique Architectural and urban feature in historical Persian cities after Islam, which is yet socially alive, Hosseinieh’s morphology is not adequately investigated. This is especially important since Hosseinieh’s spatial territory as a ritual space is a way beyond its physical structure and acts as an essential urban space. Considering various architectural forms and types in Hosseiniehs, the physical and spatial configuration and composition seems to be the result of complex multiplicity of factors. This research aims to propose a new hypothesis for Hosseinieh architectural and urban development based on historical analysis as well as interpretative study of Hosseinieh forms. The study concentrates on social contexts as well as environmental circumstances and typological analysis of primary forms of Hosseinieh. An important argument is how Hosseinieh embraces certain new types of religious rituals and congregations compared with the unique functions of mosque in a synergetic manner. Another important finding is that while Sufism had a powerful effect on the new ritual from political point of view, its physical architectural authority has not such an impact on Hosseinieh. In fact, Sufism could not receive such a popularity to make its architecture acknowledged throughout Iran. In contrast, it was both the result of ethnic taste and a bottom-up as well as prevalent governmental models of public ceremonial spaces in Isfahan were seminal in the architectural and urban formation of Hosseinieh. Since four centuries ago, other peripheral spatial additions and technical requirements as well as evolution of social behavior setting modified its architecture.   ابهام در سیر تحول کالبدی حسینیه‌ها در ادبیات تاریخ‌شناسانۀ معماری، انگیزۀ اصلی ورود به این پژوهش است. این نوشتار در جست‌وجوی روندهای کالبدی‌فرهنگی است که به ظهور پدیدۀ منحصربه‌فرد شهری ایران دوران اسلامی، یعنی «حسینیه» ـ به‌عنوان گونه‌ای از فضای شهری که برای آیین عزاداری کاربرد دارد (در مقابل عنوان عام‌تر تکیه)ـ منجر شده است. این پژوهش، با رویکرد تفسیری‌تاریخی و تاریخ‌نگاری علی به همراه استدلال منطقی با تأکید بر «شکل‌شناسی» نمونه‌های موجود و با محور قرار دادن تحول تاریخی‌فرهنگی منجر به پیدایش این آیین‌ها، به بررسی نقش عوامل فرهنگی‌کالبدی مؤثر و فرضیه‌های جدید قابل طرح در این موضوع پرداخته و مواردی را همچون فاصله داشتن الزامات رفتاری آیین‌های خاص مکان با چارچوب فرهنگی‌کالبدی مسجد، نقش تکایای صوفیه و نیز هویت‌جویی اجتماعی، در عرصۀ محیط مصنوع، مطرح کرده و در کنار آن، فرضیۀ تأثیر عوامل دارای جنبۀ معمارانۀ بیشتر مانند داشته‌های معماری ایران در نقطۀ تحول، نمونه‌های الگووار حسینیه‌های متقدم و الزامات تکنیکی معماری سنتی ایران، به‌عنوان فرضیاتی برای بروز ویژگی‌های فیزیکی این قالب کالبدی شهر ایرانی، بیان نموده و به ارائۀ شواهد تاریخی دربارۀ آن‌ها اقدام کرده است. پس از بررسی این فرضیه‌ها، به‌نظر می‌رسد که همۀ آن‌ها با قوت و ضعف، در نقاط مختلف، تأثیرگذار بوده‌ باشند و توسعۀ سریع آیین‌های عزاداری و نیز همگانی و غیردولتی بودن بسیاری از تأسیسات مرتبط با آن، به الگوگیری‌های سریع از راه‌حل‌های کالبدی در دسترس منجر شده باشد که به‌تدریج در طول چهار قرن پالایش شده است. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111757_7f8bdc3f05aae1e2c6bfeed04dcafac0.pdf