دانشگاه کاشان مطالعات معماری ایران 2252-0635 3 5 2022 01 26 Understanding the Essence of Patkâné Vaulting through Analyzing Primitive Cases in Persian Architecture فهم چیستی پوشش پتکانه از طریق تحلیل نمونه‌های نخستین در معماری ایران 5 19 111720 FA هادی صفایی‌پور غلامحسین معماریان محمدرضا بمانیان Journal Article 2022 01 26 Patkâné , Based on Pirnia’s definition is formed out of tiers of niche. Each tier is projected and extended farther out from the course bellow. Development of this element has led to conformation of one of the most interesting and complicated vaults in Persian architecture that mostly is not known as a single vaulting type due to its similarity to some other ones. This paper arranged to answer a fundamental question that “What is the essence of Patkâné as a vaulting type? To answer this question, the paper reviews the historical background of formation of Patkâné through referring primitive cases. Consequently, data about these cases is gathered through “Direct observation” and surveying of selected cases, “in-depth interviews” with contemporary traditional architects (Masons) and studying limited available written references. Then, formal and structural geometry of the cases is presented by the means of preparing 3D-Model of their structure and architecture. And finally, comparing and analysis of findings through a descriptive-analytic method result in achieving to a deeper understanding about essence of Patkâné and its elements. Accordingly Patkâné since its appearance is relative with the concept of creation of squinches in dome chambers of pre-Islamic architecture. In the next era development of technical science of Muslim architects led in the formation of ribbed arch which was covered by to niches. This structural element applied in four corners of transitional zone of dome chamber as a promoted solution. Finally, in the mid of the fourth century combination of ribbed arches in different levels resulted in formation of stratified space under the ribbed arches and consequently horizontal and vertical development of niches. This made a single new vaulting type which can be called as Patkâné. براساس تعریفی اولیه، پتکانه نوعی گوشه‌سازی است شامل چند ردیف تاقچه (تاسه) که روی هم سوار می‌‌شوند و جلو می‌آیند. توسعه و تکامل این اندام منجر به شکل‌گیری یکی از جالب‌ترین و پیچیده‌ترین تاق‌های ایرانی به نام تاق پتکانه می‌گردد که به‌دلیل شباهت با برخی دیگر از گونه‌های تاقی و پوشش‌های تزئینی، کمتر به‌عنوان یک پوشش مستقل به آن پرداخته شده است. این مقاله در پاسخ به یک سؤال بنیادی شکل گرفته است که «مفهوم پتکانه به‌عنوان یکی از گونه‌های پوشش فضا در معماری ایران چیست؟» در پاسخ به این پرسش ، مقالۀ حاضر پیشینۀ شکل‌گیری این اندام را از نخستین گام‌های پیدایش بررسی می‌کند. بدین منظور، ابتدا اطلاعات مربوط به نمونه‌های نخستین از طریق «مشاهده و برداشت مستقیم میدانی»، «مصاحبه با استادکاران و مرمت‌گران ابنیه» و «مطالعات کتابخانه‌ای» برداشت می‌شود. پس از آن، نظام هندسی و ساختار سازه‌ای نمونه‌ها از طریق مدل‌سازی با نرم‌افزارهای سه‌بعدی‌سازی پیاده می‌شود. در نهایت، مقایسه و تحلیل یافته‌های مرتبط به همۀ نمونه‌ها، با استفاده از روش توصیفی ‌ـ تحلیلی، به تعیین اندام‌ها و اجزای سازندۀ پوشش پتکانه و مرزشناسی آن با دیگر پوشش‌ها می‌انجامد. براین ‌اساس، پتکانه در بدو ظهور، با ایدۀ گوشه‌سازی در گنبدخانه در معماری پیش از اسلام، ارتباط معناداری دارد. در ادوار بعدی، با ارتقای دانش فنی معماران مسلمان، باربری بالای باریکه‌تاق‌ها موجب می‌شود که از آن‌ها برای پوشش یک کنج استفاده شود و ترکیبی از یک باریکه‌تاق‌ و دو تاسه به‌وجود آید. در ادامه، این ایده در چهار سوی دهانه تکرار و با پیدایش «گوشه‌سازی سه کنج با باریکه‌تاق»، مسئله گوشه‌سازی با کارایی بهتر و هندسۀ غنی‌تر حل می‌شود . در نهایت، ترکیب باریکه تاق‌های مطبق موجب ایجاد فضاهای پلکانی در زیر سازه و توسعۀ افقی و عمودی تاسه‌ها و ایجاد ماهیتی یکپارچه می‌شود که می‌توان آن ‌را پوششی نو به ‌نام «پتکانه» خواند. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111720_025a63b7df922c11d2d6f017aa100f3f.pdf